جایگاه اهل بیت (علیهم السلام) در قرآن و روایات به طور صریح و در موارد مختلف بیان و توسط شخص پیامبر (صلی الله علیه و آله) به خوبی بیان و تبیین گردیده است. در احتجاج امام سجاد (علیه السلام) با مردی شامی این حقیقت بازگو گردیده است.
حضرت علی بن حسین بن علی بن ابیطالب (علیه السلام) (۳۸-۹۴ق)، ملقب به زین العابدین و سجاد، چهارمین امام شیعیان است که به مدت ۳۵ سال در دوران خلفای اموی، امامت کردند. مجموعه ای از دعاها و مناجات حضرت در کتاب صحیفه سجادیه گرد آمده است.
امام سجاد (علیه السلام) در واقعه کربلا حضور داشت ولی به علت بیماری سخت، در جنگ شرکت نکرد. لشکر عمر بن سعد پس از شهادت امام حسین (علیه السلام) او را همراه اسیران کربلا به کوفه و شام بردند. خطبه امام سجاد در شام باعث آگاهی مردم از جایگاه اهل بیت شد. واقعه حره، نهضت توابین و قیام مختار در زمان امام سجاد (علیه السلام) روی داد.
بنابر روایات شیعیان، امام سجاد (علیه السلام) به دستور ولید بن عبدالملک مسموم شد و به شهادت رسید. مدفن وی در قبرستان بقیع کنار قبر امام حسن مجتبی (علیه السلام)، امام محمد باقر (علیه السلام) و امام جعفر صادق (علیه السلام) است.
امامت امام سجاد (علیه السلام)
با توجه به اینکه بر اساس دیدگاه شیعه امامت یک مقام الهی و منصب ربانی است، مسئولیت اعطاء آن تنها به دست خداوند تبارک و تعالی میباشد. خداوند متعال بر اساس ادله فراوانی این منصب را پس از پیامبر اسلام حضرت محمد بن عبدالله (صلی الله علیه و آله و سلم) به ۱۲ نفر از برگزیدگان اولیاءش مرحمت فرموده است و خود، اسامی آنان را به پیامبرش اعلام نموده و حضرت آن را به صورت مکرر به گوش مردم رسانیده است. روایات و ادله فراوانی اسامی مبارک این دوازده نفر را دربر دارد که در کتب روایی موجود است.
اسم مبارک حضرت علی بن حسین (علیه السلام) پس از اسم مبارک پدرش حضرت امام حسین (علیه السلام) در تمام این نصوص دیده می شود. و از آن جمله حدیث لوح است که اسم زینالعابدین (علیه السلام) پس از حضرت امام حسین (علیه السلام) است. بنابراین مطابق روایات صریحی که محدثین بزرگ شیعه در کتب روایی خود آوردهاند، امام علی بن حسین (علیه السلام) وصی حضرت امام حسین (علیه السلام) می باشد.
گذشته از این پذیرش امام سجاد (علیه السلام) در جامعه شیعه به عنوان امام چهارم و جانشین و وصی حضرت امام حسین (علیه السلام) و مقبولیت عملی آن حضرت در طول تاریخ از طرف شیعه، خود شاهد صد و گواه محکمی است بر اعتبار این وصایت.
از نظر شیعه امامیه تعیین امام باید به عبارت صریح و روشن باشد و جای هیچ تردیدی را باقی نگذارد و درباره امامت امام زین العابدین (علیه السلام) نصوص و روایت صریح به تواتر رسیده است که ما به برخی از آنها اشاره می کنیم:
• پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) اوصیا و جانشینان بعد از خود را دوازده تن مشخص کرده و از ایشان بهصراحت نام برده است که از آن جمله امام زینالعابدین است و نصوص فراوانی در این باب رسیده است.
• امام امیرالمؤمنین (علیه السلام) بر امامت نوادهاش زینالعابدین (علیه السلام) تصریح کرده است، موقعی که در آستانه وفات قرار داشت به پسرش امام زکی حضرت حسن (علیه السلام) وصیت کرد و او را امام بعد از خود معین کرد و مواریث انبیاء را به او سپرد و پسرانش امام حسین و محمد بن حنفیّه و تمام اولاد خود و سران شیعه را بر آن گواه گرفت و به امام حسین فرمود:
… همانا تو بعد از برادرت حسن امام و رهبر مردمانی و رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به تو فرمان می دهد که مواریث را پس از خود به پسرت زین العابدین بسپاری که او حجت بعد از تو میباشد و آنگاه دست زینالعابدین را که هنوز طفلی بود گرفت و فرمود: رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) تو را موظف می کند که امامت را بعد از خود به پسرت محمدباقر بسپاری و از طرف رسول خدا و از جانب من به او سلام برسانی.[1]
جایگاه اهل بیت (علیهم السلام)
از ديلم بن عمر نقل است كه گفت: هنگامی كه اسيران آل (محمد صلی اللَّه عليه و آله) را به شام آوردند من آنجا بودم، پس آنان را بر پلكان مسجد كه هميشه جای اسيران بود بر پای داشتند و در ميانشان علی بن حسين (عليهما السلام) بود، پس پير مردی شامی نزد ايشان آمده و گفت: «سپاس خدای را كه شما را كشت و هلاك ساخت و شاخ فتنه را بريد!، و از ناسزا گفتن چيزی فرو نگذارد.»
چون سخن او به آخر رسيد حضرت بدو گفت: «من سكوت كردم تا سخنت به پايان رسيد و آنچه در دل از عداوت و كينه داشتی اظهار نمودی، پس تو نيز همچو من كه برايت سكوت نمودم خاموش باش.» پيرمرد شامی گفت: بگو.
حضرت فرمود: «آيا قرآن خوانده ای؟» گفت: آری. فرمود: «تا حال به اين آيه برخوردهای»: «قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبی»[1]؟ گفت: آری.
فرمود: مائيم قربی و نزديكان رسول كه خواستار مودت به ايشان شده، آيا در سوره بنی اسرائيل به حقی كه مخصوص ماست نه ديگر مسلمين برخورده ای؟ گفت: نه. فرمود:
آيا تا حال اين آيه را تلاوت نموده ای: «وَ آتِ ذَا الْقُرْبی حَقَّهُ»[2]؟ گفت: آری.
فرمود: مائيم آن گروهی كه خداوند به رسولش امر فرموده كه حق ايشان را بپرداز.
پيرمرد شامی گفت: آيا واقعا شما همان افراديد؟! حضرت سجاد (عليه السلام) فرمود: آری ما همان افراديم، آيا اين آيه را تلاوت كرده ای:
«وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبی»[3]؟ گفت: آری.
حضرت فرمود: «ما ذو القربی می باشيم، آيا در سوره احزاب حقی كه فقط مخصوص ما نه ديگر مسلمين باشد يافته ای؟»
گفت: نه.
فرمود: مگر اين آيه را نخواندهای: «إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً»[4]؟ پيرمرد شامی دست خود به آسمان بلند كرده و سه بار گفت:
«خدايا به درگاهت توبه می کنم! بار الها از عداوت به آل محمّد توبه می كنم، و از قاتلين أهل بيت محمد (صلّی اللَّه عليه و آله) اظهار بيزاری می جويم، تا حال قرآن تلاوت می كردم ولی متوجه اين مطالب نشده بودم.»
جمع بندی
در این احتجاج امام سجاد (علیه السلام) سخنان مرد شامی مورد نقد قرار می دهد و از آیات و روایات به جایگاه اهل بیت (علیهم السلام) اشاره می نماید.
پی نوشت ها
[1] . کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، باب نص بر امامت حسن (علیه السلام).
[2] . شوری: 23.
[3] . إسراء( بنی إسرائيل): 26.
[4] . انفال: 41.
[5] ( 3) احزاب: 33.
منبع: ابو منصور طبرسی- ترجمه از بهزاد جعفری، الاحتجاج- ترجمه جعفری، 548 ق، انتشارات اسلاميه، تهران، 1381 ش
