اشاره:
دین بر دو قسم است، دین الهی و آن عبارت از دینی میباشد كه توسط پیامبران از طرف خداوند برای بشر آورده شده باشد. دین الهی دین توحیدی و دین ابراهیمی نیز نامیده میشود.(1) پس مؤسس دین الهی خداوند بوده و به انسان هیچ ربطی ندارد اما دین غیر الهی به دینی گفته میشود كه به خداوند ربطی ندارد و شخص معینی از میان انسانها آن را تأسیس كرده است. و مراد از دین زنده دینی است كه در عصر حاضر كم و یا زیاد در بین افراد جامعه پیروان و طرفدارانی داشته باشد. با توجه به تعاریف فوق به (9) دین زنده دنیا به طور مختصر اشاره میشود:
1 . دین اسلام: این دین آخرین دین الهی است كه خداوند آن را با نبوت حضرت محمد ـ صلی الله علیه و آله ـ «1396 سال» پیش ازاین، برای هدایت بشر فرستاده است. كتاب مقدس این دین «قرآن كریم» میباشد كه متشكل از «114» سوره است.
اصول عقاید: اصول عقاید این دین عبارت است از: «توحید» یعنی اعتقاد به وحدانیت و یگانگی خداوند. و «نبوت» یعنی اعتقاد به نبوت تمام انبیاء و «معاد» یعنی اعتقاد به قیامت و تمام متعلقات آن. البته «امامت» و «عدل» در نزد مذهب شیعه نیز از اصول دین شمرده میشود.
دین اسلام دارای فروع عملی میباشد كه مهمترین آنها عبارتاند از:نماز، روزه ماه مبارك رمضان، حج خانه خدا، زكات، خمس، امر به معروف و نهی از منكر، جهاد، تولی و تبری.
از نظر كلامی و اعتقادی دین اسلام به دو مكتب كلامی با زیرمجموعههای آن به نام مذهب شیعه و مذهب سنی تقسیم شده است. و از نظر فقهی و فروع عملی پنج مذهب در دین اسلام وجود دارد كه عبارتاند از: مذهب جعفری و دوازده امامی، مذهب حنفی، مذهب شافعی، مذهب مالكی و مذهب حنبلی.
امروز تقریباً بیش از یك میلیارد نفر كه در كشورهای اسلامی و سراسر دنیا به سر میبرند پیرو دین اسلام هستند.
2 . دین مسیحیت: این دین، قبل از اسلام از طرف خداوند رسمیت داشته است و پیامبر این دین حضرت عیسی ـ علیه السلام ـ است كه به صورت اعجاز از مادرش حضرت مریم ـ سلام الله علیها ـ در (2004) سال پیش از این، متولد گردیده و بعد توسط خداوند به آسمان رفت و به عقیده مسلمین او هنوز زنده است. كتابی كه از طرف خداوند به حضرت عیسی ـ علیه السلام ـ نازل گردیده «انجیل» نام دارد(2) و لكن در مسیحیت امروز كه مسیحیت تحریف شده است كتاب آن به نام «كتاب مقدس» یاد میشود كه شامل دو بخش «عهد عتیق و عهد جدید» میباشد. عهد عتیق كه به زبان «عبری» و «كلدانی» نوشته شده است، همان كتاب مقدس یهودیان است كه مشتمل بر 39 كتاب می باشد و عهد جدید كه به زبان یونانی نوشته شده مشتمل بر چهار انجیل، مرقس، یوحنا، متی و لوقا و برخی كتاب های دیگر است كه در مجموع دارای 27 كتاب میباشد.(3)
اصول عقاید: مسیحیت معتقد به تثلیث میباشد، حضرت عیسی ـ علیه السلام ـ را پسر خدا دانسته و مجموع مسیح، روحالقدس و خداوند را، به عنوان پروردگار و معبود میپرستند.
شعائر و فروع عملی: در مسیحیت شعائر هفتگانه معروف است كه عبارتاند از: «تعمید»، «تدهین»، «عشای ربّانی»، «اعتراف و توبه» در نزد كشیشان، «ورود به كلیسا» و «تشریفات محتضر». مسحیت دارای سه مذهب میباشد كه عبارتاند از: «كاتولیك»،«ارتودكس» و «پروتستان».
3 . دین یهودی: دین یهود نیز از ادیان الهی شمرده میشود، و پیامبر آن حضرت موسی ـ علیه السلام ـ است كه در سال 1350 ق.م در زمان رامسیس دوم (فرعون) در مصر متولد شده و در زمان پسر رامسیس به پیامبری مبعوث گردیده است.كتاب مقدس این دین كه بر حضرت موسی ـ علیه السلام ـ فرستاده شده است «تورات» نام دارد ولكن فعلاً تورات اصلی وجود ندارد، بلكه كتاب رایج آنان «عهد عتیق» است كه در سال «457 ق.م» توسط «عزرا» و جمعی دیگر از یهودیان نوشته شده است.(4)
این كتاب در مجموع دارای «39» كتاب بوده كه پنج «سِفر» آن در اول كتاب به نام «تورات» معروف است. فرقههای دین یهود عبارتاند از: صدوقیان، سامریان، اسنییان، قرائیم و…(5) اكثر اعتقادات دین یهود مبتنی بر خرافات و یك سلسله اساطیر میباشد كه خودشان ساختهاند.
4 . دین زردشت یا مجوس: در متون اسلامی طرفداران این آیین را از جمله اهل كتاب شمردهاند و خود زردشتیان نیز دین خود را الهی میدانند. بنا بر یك قول دین مجوس توسط «زردشت» كه در حدود 660 ق.م متولد گردیده در بلخ تأسیس شده و به اطراف انتشار یافته است. كتاب مقدس این دین «اوستا» نام دارد كه متشكل از پنج بخش به نامهای «یسنا» یعنی سرودها و «ویسپرد» یعنی دعاها و ستایش و «وندیداد» یعنی داد بر ضد دیوها و «یشتها» یعنی ستایش در مدح خداوند و «خرده اوستا» كه عبادات روزانه ماهیانه و سالانه در آن درج شده، میباشد. اصول و عقاید زردشت عبارتاند از: 1 . زردشت پیامبری است كه از طرف اهورا مزدا مبعوث گردیده است. 2 . اهورا مزدا آفریدگار همه عالم است و تنها او شایسته عبادت میباشد. 3 . اهورا مزدا، اراده قدوسی و علوی خود را به وسیله روح مقدس و نیكونهاد به فضیلت میرساند. 4 . اعتقاد به روح پلید در برابر روح پاك 5 . نفس انسان میدان دائمی برای نبرد خیر و شر است. 6 . بعد از تكمیل دور و زمان خیر كه اهورا مزدا باشد، پیروز گردیده و شرّ مغلوب میگردد. 7 . زردشت از قیامت و آخرالزمان نیز سخن گفته است.(6)
5 . دین صابئی: خود صابئین كه در خوزستان و عراق بسر میبرند دین خود را به حضرت یحیی كه خداوند او را از صاحبان كتاب و احكام معرفی كرده است.(7) نسبت میدهند و لكن علامه طباطبایی میفرماید: دین صابئی ممتزج از دین مجوسیت و یهودیت است.(8) كتابهای مقدس دین صابئی عبارتاند از: كنیزاربا، ادرافشادهین، قلستا، سدرا دنشماتا، دیونال، اسفر ملواشی اینانی، دهیقل، تفسیر پغره و دساتیر. صابئین علاوه بر اینكه به خداوند و معاد و خلقت آدم مانند اعتقادات یهودیان اعتقاد دارند، ستارگان را نیز تقدیس نموده و آنها را میپرستند. عبادات و اعمال دینی صابئین عبارت است از: دعا و اذكار، نماز، روزه كه عبارت است از نخوردن گوشت به مدت سی و شش روز و غسل تعمید.
6 . دین هندویی: این دین غیر الهی و قدیمیترین دین زنده دنیا میباشد. این دین در ابتداء بنام دین ودایی نامیده میشده است. كتابهای مقدس دین ودایی یا هندویی عبارتاند از: «ریگ ودا» یعنی قطعههای حمد و ستایش «سامه ودا»، «یجورودا» و «اتروما ودا» در این مرحله نام خدایان آنان «ایندرا» و «ادونا» بوده و در مرحله دوم كه توسط برهمنان در آن تحول ایجاد میشود دو كتاب بنامهای «برهمنهها» و «اوپا نیشاد» بر كتابهای چهارگانه اضافه میگردد و اصول عقایدشان را چنین بیان میكنند.
1 . برهمن مبدأ و منتهای عالم است 2 . آتمن یعنی روح و گوهر هستی در پس پرده جسم همه موجودات وجود دارد. 3 . اعتقاد به تناسخ.
در دین هندویی سه خدا مورد پرستش قرار میگیرد كه عبارتاند از: «برهما» خدای خلقت، «ویشنو» خدای زندگی و «شیوا» خدای مرگ. دین هندویی معتقد به نظام طبقاتی است و طبقات آنان عبارت است از: برهمنها (روحانیون و اندیشمندان) كشاتریاها (حكام و جنگجویان) وایشیهها (كشاورزان و صنعتگران» شودراها (پائینترین طبقه جامعه).(9)
7 . دین جین: این دین غیر الهی بوده و مؤسس آن مهاویرا نام دارد. مهاویرا خودش چیزی نمیپرستید، اما پیروانش او را میپرستند. متون مقدس آیین جین عبارتاند از: اگمهها یعنی فرائض و سیدهانتاها یعنی ذخایر، اصول عقاید دین جین عبارت است از:
1 . عبادت و پرستش مهاویرا 2 . زهد، ریاضت، تواضع و عدم كینهجوئی 3 . اجتناب از دوستی. و دشمنی چون به نظر جاینیها دوستی و دشمنی هر دو از صورتهای وابستگی بشمار میآیند.
جاینی دارای دو فرقه مهم میباشد: 1 . سپید جامگان (آشوتامبارا) 2 . آسمان جامگان (دیگ امبارا) دین جاینی از محدوده هندوستان به بیرون نتوانسته نفوذ بكند.(10)
8 . دین بودایی: این دین نیز غیر الهی بوده و توسط شخصی به نام «سیدراتا» كه بعدها به نام «بودا» معروف گردید در هندوستان تأسیس گردید. دین بودایی نیز مانند دین جین بعد از اینكه بودا خواست در دین هندویی اصلاحات ایجاد كند. به وجود آمده است. بودا نه خودش را پیامبر میدانست و نه خدا و نه تجسمی از آلهه پس در دین بودائی در ابتداء هیچ نوع آلهه و یا خالق عالم دیده نمیشود، ولی در طول گذشت زمان كمكم بودا به عنوان معبود و یك امر مقدس در نزد پیروان او تبدیل گشته است.
دین بودایی امروز در سرزمین سیلان، برمه، كامبوج، تایلند، چین، كره، ژاپن، تبت و مغولستان رائج میباشد. فرقههای بودایی عبارتاند از: هینایانا، مهایانا و لاما.
9 . دین كنفوسیوس: این دین غیرالهی بوده و توسط شخصی به نام كنفوسیوس كه اسم اصلی او «كونگ چیو» بوده ودر سال 551 ق.م در ایالت «شانتونگ» چین متولد گردیده، تأسیس شده است.
كتب دینی كنفوسیوس كه خود او نوشته است عبارتاند از: شوچینگ (تاریخ)،شی چینگ(شعر)، لی چی (شعائر) یی چینگ (تحولات) و چون چیو (سالنامه). خود كنفوسیوس ادعا پیامبری و هیچ چیز دیگری را كه دلالت بر تقدس او بكند نكرده است ولكن در نزد پیروانش رفته رفته به عنوان معبود تبدیل گشته و در حال حاضر در معابد پرستیده میشود.(11)
10. شينتو: دين شينتو از روزگاران بسيار قديم دين ملّي ژاپن بوده است و از آن به عنوان سوّمين دين كهنسال جهان ياد مي كنند. اين دين در اصل عمدتاً مبتني بر پرستش طبيعت است.(12)
11. تائو: در بين اديان چين، دين تائو يكي از سه دين رسمي اين كشور است و بينانگذار آن فردي به نام «لائوتسه» مي باشد.(13)
پی نوشت:
- ربّانی گلپایگانی، علی، تاریخ ادیان و علم كلام، منشورات مؤسسه امام صادق ـ علیه السلام ـ ص الف.
- آل عمران:3.
- تاریخ ادیان و علم كلام، ص 68.
- همان، ص 56 و توفیقی،كتاب مقدس مسیحیان، منشورات مؤسسه امام صادق ـ علیه السلام ـ ، ص4.
- ربانی گلپایگانی، علی، تاریخ ادیان و علم كلام، منشورات مؤسسه امام صادق ـ علیه السلام ـ ص 61 ـ 63.
- همان، ص 40.
- مریم:14.
- طباطبائی، محمدحسین، المیزان، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ج1، ص196، بی تا.
- هیوم، رابرت، ادیان زنده جهان، ترجمه دكتر عبدالرحیم گواهی، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، اول، 1369، ص 38.
- همان، ص 81.
- همان، ص167 ـ 168.
- همان، ص212و 218.
- همان ، ص184.
نویسنده: حمیدالله رفیعی
