شب قَدر یا لَیلَةُ القَدر شب نزول قرآن و مقدّر شدن امور یکساله انسانهاست. قرآن در سورههای قدر و دخان از این شب سخن میگوید. قرآن و روایات ارزش شب قدر را بیش از هزار ماه میدانند. این شب بافضیلتترین شبِ سال و شب رحمت الهی و آمرزش گناهان است و در آن، فرشتگان به زمین میآیند و بنابر برخی از احادیث شیعه، مقدرات سال آینده بندگان را بر امام عرضه میکنند.
زمان دقیق شب قدر، روشن نیست، ولی بر اساس بسیاری از روایات، در ماه رمضان واقع شده و به احتمال زیاد یکی از شبهای ۱۹، ۲۱ و یا ۲۳ این ماه است. شیعیان بر شب ۲۳ رمضان و اهل سنت بر شب ۲۷ رمضان تاکید بیشتری دارند.
شیعیان در این شبها با الگوگیری از معصومان(ع)، به شبزندهداری، خواندن قرآن، دعا و دیگر آیینها و اعمال این شب میپردازند. ضربت خوردن و شهادت امام علی(ع) در این شبها نیز به اهمیت آن نزد شیعیان افزوده و سوگواری برای آن امام با آیینهای شب قدر همراه شده است.
امام باقر علیه السلام:
- سَأَلتُهُ عَن لَيلَةِ القَدرِ. قالَ: «هِيَ لَيلَةُ إحدى وعِشرينَ، أو ثَلاثٍ وعِشرينَ». قُلتُ : ألَيسَ إنَّما هِيَ لَيلَةٌ؟ قالَ : «بَلى» قُلتُ : فَأَخبِرني بِها. فَقالَ: «وما عَلَيكَ أن تَفعَلَ خَيرا في لَيلَتَينِ؟» .
از امام باقر عليه السلام درباره شب قدر پرسيدم. فرمود:«شب بيست و يكم يا بيست و سوم است».گفتم: مگر نه اين كه شب قدر، يك شب است؟ فرمود: «آرى» گفتم: پس ، آن را به من خبر بده. فرمود: «چه عيبى دارد كه در دو شب ، كار خير انجام دهى؟!».[1]
- العمل الصالح فیها من الصلاه والزکاه و انواع الخیر خیر من العمل فی الف شهر لیس فیها لیله القدر. و لولا ما یضاعف الله تبارک و تعالی للمؤمنین ما بلغوا، ولکن الله یضاعف لهم الحسنات.
در این شب قدر، عمل شایسته هم چون نماز و زکات و هر کار نیک، بهتر است از کار در هزار ماه که شب قدر در آن نباشد، و اگر خدای تبارک و تعالی پاداش اعمال مؤمنان را دو چندان نمی کرد آنان بدین منزلت نمی رسیدند اما خدای پاداش کار خیر ایشان را دو برابر کرده است.[2]
- من احیی لیله القدر غفرت له ذنوبه ولو کانت ذنوبه عدد نجوم السماء و مثاقیل الجبال و مکائیل البحار. کسی که شب قدر را(با عبادت خدا) زنده دارد گناهانش آمرزیده شود گرچه به عدد ستارگان آسمان و سنگینی کوه ها و کیل دریاها باشد.[3]
- «لکل شیء ربیع و ربیع القرآن شهر رمضان» هرچیز بهاری دارد و بهار قرآن ماه رمضان است.
علامت ليلة القدر اين است که بوي خوشي از آن پخش ميشود، اگر در سرماي (زمستان) باشد هوا گرم و ملايم ميگردد، و اگر ليلة القدر در گرماي (تابستان) باشد هوا خنك و معتدل و نيکو ميگردد.
گروه معارف «شبكه خبر دانشجو»، محمد بن مسلم از علامت ليلة القدر پرسيد؟ پس امام باقر(ع) فرمود: علامت ليلة القدر اين است که بوي خوشي از آن پخش ميشود، اگر در سرماي (زمستان) باشد گرم و ملايم ميگردد، و اگر ليلة القدر در گرماي (تابستان) باشد خنك و معتدل و نيکو ميگردد.5.
توضيح: علامه طباطبائي در علايم شب قدر ميگويد: روايات در معني و خصايص و فضايل شب قدر بسيار است، در بعضي از آن روايات علامتهايي براي شب قدر ذکر کرده از قبيل اينکه شب قدر، صبح آن شب آفتاب بدون شعاع طلوع ميکند و هواي آن روز معتدل است. 6.
قال ابو عبد الله عليه السلام: ليلة القدر في کل سنة و يومها مثل ليلتها. (2) شب قدر در هر سال است و روز آن مثل شب آن ميباشد.
قال النبي (صلي الله عليه و آله): ان انا ادرکت ليلة القدر فما اسال ربي؟ قال (ص): «العافية».7.
به پيامبر(ص) گفته شد: اگر شب قدر را دريابم از خدا چه چيزي را مسئلت کنم؟ فرمود: «عافيت را».
پی نوشت ها
[1] . تهذيب الأحكام ج ٣ ص ٥
[2] . وسائل الشیعه، ج ۷، ص ۲۵۷ .
[3] . بحار، ج ۹۸، ص ۱۶۸ .
[4] . اصول کافی / ج۲ / « کتاب فضل القرآن » « باب نوادر » حدیث ۹ و ۱۰
5. وسائل الشيعه، ج 7 صفحه 256.
6. الميزان، ج 40، ص 332.
7. مستدرک الوسائل، ج 7 صفحه 458.